ARTVİN ŞAVŞAT TEPEBAŞI KÖYÜ

KONUMU : Tepebaşı Köyü, İmerhev yöresinin ana derelerinden biri olan Cigovra deresini takip eden vadide Kevbenela deresinin Ciğovra deresinin birleştiği nokta ile Mikalkmazeler mahallesindeki Şariğele deresinin yine Ciğovra deresi ile birleştiği aradaki Ciğovra deresinin batısından başlayan yamaçların devamındaki yüksek tepenin düzlüğe yakın bir tepe üzerinde kuruludur.Köy merkezi konum itibariyle % 15 eğimli bir topoğrafyaya sahiptir. Köyün doğu kısmı yanı ön tarafı tarım ve çayırlık araziden sonraki Ciğovra deresi kıyısına kadar kısmı % 45 eğimli bir araziye sahiptir.Bu kısımdaki arazi meşe-çam ormanları ile kaplıdır.Köyün diğer çevresi ise tamamı ile çam, köknar ve ladin ormanlarla kaplıdır.Genel yapısı ile bir orman köyüdür.

Batısı:Çukur köyü Aktepe(Tetraket) Mahallesi ve Ardiçli (Ardiyasmida) Mahallesi.

Güneyi:Dereiçi Köyü Ballıca (Bril Mah) ve Çukur köyü. Bakırtaş (Agara Mahallesi)

TARİHÇE : Çığovra (Çağlayan) deresinin vadisi ve yamaçlarındaki köyler gibi Tepebaşı köyünün de kesin kuruluş tarihi belli olmamakla beraber, bölgedeki ve köydeki tarihi kalıntılar, kalelerin yapılış dönemleri, kiliselerin yapılışı,sözden söze gelen bilgiler.

köyün eski bir yerleşim yeri olduğunu göstermektedir.Köyün kuruluşu 11. yy.ortalarında kurulduğu tahmin edilmektedir.

Ciğovra deresi vadisi ve yamaçlarına yerleşen köylüler gibi Tepebaşi köyün ilk aileleri Oba köyü deresinin Cigovra deresinin birleştiği yerdeki bugünkü Oba değirmeni adı ile bilinen bölgede yerleşen Hristiyan Gürcülerin den Bekadze,Baladze ve Sarvanidze aileleri, buradaki arazinin yetersizliği ve gelişmeye uygun olamaması nedeniyle, buradan ayrılıp,öncelikle Ciğovra Değirmenin kuzeydoğusunda doğal olarak bulunan üzüm bağların bulunduğu yerin çevresine ve dere kenarına yerleşerek geçimlerini sağlamışlardır.Bunun yanı sıra Çitisa ve Nadvalev mevkiini de, yerleşik alan olarak kullanmışlardır.Zamanla buradaki arazinin de yetersizliği nedeniyle daha geniş bir yerleşim yeri arayışı içine giren aileler,köyün bugünkü kurulu bulunduğu alana yerleşmişlerdir.

Kokola İkametgahi:Köyün önde gelen ve köyün lideri konumundaki Ziyo adlı kişinin ikametgahidır.

Kokokla, köyün kuzey batısında yer almaktadır.Etrafı kayalarla çevrili küçük düz bir tepe (yaklaşık 700 m2 ) dır.Buraya çok dar iki noktadan çıkılmaktadır.Bu çıkışların kapatılması halinde çıkılması güçtür.Üzerinde bir oda bulunmakta idi.Bu oda bakımsızlıktan yıkılmış içe doğru çökmüştür.Yapılan kazılarda bu düzlüğün üzerinde çok miktarda küçük ve orta boyda, 1-2 adedi ise oldukça büyük küp bulunmuştur.Bu küplerin bir kısmının erzak deposu ve şarap küpü olduğu söylenmektedir.

Bu yer, aynı zamanda çevre köylerin Şavşat’ a gitmek için kullandıklar yol güzergahı üzerinde yer almaktadır.Buranın sahibi, Ziyo buradan gelen geçenden haraç alırmış.Çevre köylerinde korkulu rüyası imiş.Hemen alt tarafından geçen yolun bulunduğu yere de “Udulevelay-Ulevelay” adı ile anılmaktadır.Gürcüce olan bu ad “bitmeyen,sürekli gelen “anlamındadır.

Sakvdari Kilisesi:Aşağı mahallenin orta merkezi olan Hevliyent ailelerin eski evleri olan günümüzdeki Süleyman oğlu Yusuf Demir’in evin arkasında kalan boşluk,daha açıklanacak olunursa Mahmut Bilgin’in evi ile Celil Gümüş’ün evi arasında kalan alan üzerinde Kilise bulunmakta idi.Kilise Müslümanlığın kabulünden sonra(1800 yılların başlarında ) yıkılarak, yaklaşık 120 metre ilerisine taşınarak Cami inşa edilmiştir.Bu cami de 1978 yılında yıkılarak 20 metre ilerisine yeniden inşa edilmiştir.

Kilisenin eski yeri şimdiki hali ise kısmen bahçe kısmen ise yoldur.Bu alanda 1977 yılında ki yol yapımında insan kemiklerine rastlanmıştır.

Kod Kilisesi: Yakarı mahallenin,su kaynağının güneyinde mezarlarında bulunduğu yerde de küçük kilisenin bulunduğu,bu kilisede yıkılarak taşları Müslümanlık tan sonra yapılan

Cami inşaatında kullanılmıştır.Bu kilisenin bulunduğu yerde bazı kişilerce 50-60 yıl öncesinde yapılan kazıda kama ve haç buldukları söylenmektedir.

İlya (Eliya) Siminda Yatırı: İlya Siminda aslında Aşağı mahalle mezarlığı olup,köy mıntıkasında üç din adamından birinin buradaki mezarlıkta yattığından, buranın zaman zaman yatır olarak kullanıldığı,

diğer iki din adamımdan birinin yukarı mahalle Kod’da ki mezarlıkta,diğerinin ise Tkiyat’ta bulunan mezarlıkta yattığı belirtilmektedir.Bu yerlerde aynı şekilde yatır olarak kullanılmaktadır.Bu din adamlarının mezar başlıkları ayni tarzda yapılmıştır.

Çitisa da ki yerleşim kalıntıları:Köyün doğusunda Cığovra deresinin batısında derenin hemen kenarında başlayan yamacındadır.Çok önceleri burası yerleşik alan olarak kullanılmış.Vadi içinde bulunan üzüm ve kızılcık ağaçların meyvelerinden faydalanılmış.

üzüm şarapları üretilmiştir.Yapı temelleri ve Şarap üretiminde kullanılan yerleri görmek mümkündür.

Nadvalev deki yerleşim kalıntıları:Aşağı köyün Nadvalev’i Çitsanın güneyinde Ciğovra deresinin batısında hemen dere kenarında ki yamacında yer alır.Köy iklimine göre yumuşak olması kar’ın geç yağması erken kurumasından dolayı,burası çok önceleri buğday ekimi ve bostancılığın yapıldığı önemli yer olarak kullanılmıştır.Çok sayıdaki ev temelleri ve şarap üretim yerleri mevcuttur.

Yukarı Mahalle Nadvelevi:Aşağı mahalle Nadvalevi güneyinde Kevbnela dersinin kuzeyinde Ciğovra deresinin batı yamacında yer alır. Burası da yine iklim yumuşaklığı nedeni ile buğday ekimi bostancılık,üzüm ve meyvecilik alanları olarak kullanılmış.Temel kalıntılarına halen rastlamak mümkün.

Bu yerler köylerde insan gücünün azalması ile bu yerler 1960 yıllardan sonra kullanılmamaktadır.

Nadvalev ve Çitisa köy iklimine nazaran daha yumuşak olmasından,eskidende de hayvan barındırma ve otlak yeri olarak kullanılmıştır.Günümüzde ise azda olsa nisan, ekim ve kasım aylarında hayvanların otlak yeri olarak kullanılmaktadır.

Nadvalev ve Çitisa mevkileri 1960 yıllara kadar aynı zamanda bir geçiş güzergahı olarak da kullanılmıştır.

Çiti sa-Bril-Rabat patika yolu, eski Oba değirmenlerinden derenin batısına geçilip,güneye dönülüp Çitisa,Aşağı mahalle Nadvalevi,Yukarı mahalle Nadvalevi, Bril(Ballıca),Onbolilk yolu izlenerek Rabat ve Dereiçi (Dasamop) Köyüne yaya patika yolu ile ulaşılmakta idi.

Ciğovra Değirmeni (Siskvili): Ciğovra suyu üzerinde kurulu eski bir değirmendir.Kim tarafından yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir.Değirmenin alt tarafında bulunan büyük ve uzun taşın üzerinde hicri 1280 (Miladi 1765) tarihi bulunmaktadır.Bu tarihin, değirmeni işleten ve Müslümanlığı kabul etmeyen buradan giden Hristiyan Gürcü ailesinin Müslüman Gürcü ailesine devredilen tarih olduğu söylenmektedir.Değirmen Tepebaşı Köyünden olup Mikalkmadze’ler Mahallesinde de arazi ve evi bulunan Mığmat ailesinden Ali bey,büyük dedelerinin devir aldığı değirmeni kendi köylüleri yardımı ile onararak işletmeye açmıştır.Değirmen suyu Ciğovra deresinin güneybatı tarafından ( Amosavali tarafi) arkla alınıp,köprüye paralel olarak (derinin doğu tarafına ) olukla değirmen tarafına aktarılmıştır.Gelişen teknolojinde yardımı ile 1965 yılında komprosör yadımı ile kaya delgisi yapılarak kayalardan ark açılarak Dereden su doğrudan alınarak aktarılma yapılmış köylülerde her yıl odun olukların yapımından kurtulmuşlardır. Değirmen Su “Kodu”(suyu basınçla pervaneye püskürten oluk) Düz taşlardan giriş kısmı geniş, su çıkış kısmı ise daralarak yapılmıştır.Değirmen 1965 yılında içinde bir oda ilave edilerek onarılmış.Değirmen içinde ısınma amaçlı ocak yeri yapılmış, öğütülecek tahılı at ve öküz kızağı ile getirenler içinde hayvan barınak yeri de yapılmıştır.

Köyde tahıl ekimin azalması ile değirmen 1990 yılından itibaren kullanılmamış, bakımı da yapılmadığından tahrip olmuştur.Temelleri hâlen eski halini korumaktadır.

NÜFUS:Köyün ilk kuruluşunda üç hane olduğu,ilerleyen yıllarda nüfusun artmasına rağmen,yörede yayılan bulaşıcı hastalıklar,savaşlar nedeniyle bazı aileler tamamı ile göç etmiştir.

1927 yılında yapılan nüfus sayımında 13 hane olduğu,köyün en kalabalık nüfusun yoğun olduğu dönem ise 1970 li yıllar olduğu görülmektedir.Bu yıllardan sonra iş bulmak amacıyla köyden ayrılıp çeşitli illere yerleşenlerin, emekli olduktan sonrada köye dönmemeleri nedeniyle, köy nüfusunda bir azalma meydana gelmiştir.Çeşitli illerde çalışan memur ve işçiler,yaz tatillerini genelde köyde geçirdiklerinden bu mevsimde nüfus yoğunluğu artmaktadır.Kış mevsiminde ise her hanede 2-3 kişi kalmakta, bazı evlerde kapanmaktadır.Köy nüfusu durumu ise aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

1927 nüfus sayımında,erkek 56, kadın 67 olmak üzere 123 nüfus sayılmıştır.

1990 nüfus sayımında erkek 95, kadın 132 olmak üzere 227 nüfus sayılmıştır.

SIRA NO	ESKİ AİLE SOYADI	GELDİĞİ YER	AİLENİN ŞİMDİKİ SOYADI	GÖÇ EDEN AİLE	AÇIKLAMA
1	Gağmiyent	yerli	COŞKUN VE DALKUN	GağmiyentAilesinin tamamı	ORDU GÖLKÖY YUVAPINAR KÖYÜ
1	Gağmiyent		TAŞKIN		TOKAT NİKSAR AKINCI KÖYÜ
2	Baladze	yerli	Yıldız Sancaktaroğlu da denmekte	Baladze ailesinin tamamı	Ordu Gölköy İlçesi Yuvapınar köyü 1878 Soyadları Yıldız
3	Hevliyent	yerli	Kesin olmamakla Bayraktar	Hevliyent bir aile	Ordu Gölköy ilçesi Yuvapınar Köyü 1878
4	Hevliyent	yerli	Yeni Küçük	Mehmet oğulları Osman ve Ahmet İç güvey olarak gitmişler	Şavşat Çayağzı(sirasinkot) Köyü 1878
5	Komociyent (Çimura)	yerli	Seçgün	Yakup Seçgün	Samsun Bafra ilçesi Engiz köyü 1954
6	Çakliyent (Seshlaziyent)	yerli	Çakal, Atasoy, Hürdoğan	Şerif oğulları Şamil ve Başağa	Çağlayan(Hevsrul)Köyüne göç 1910
7	---------	yerli	Koçak	Bilinmiyor	Balıklı (Sakalsimer)köyüne göç 1750 yılların da
8	Gulağiyent	yerli	Gül	Muhittin Gül	Balıklı (Sakalsimer) Şoltishev Mahallesi
9	Bekadze	yerli	Saraç	Sefer oğullar Mustafa Ahmet,Osman,Halil	Meydancık (Diyoban) Merkez. 1945

Yıllara göre nüfus tablosu

S.No	Yaş gurubu	Köyde oturan	Köy dışında oturan	Toplam
1	0-7	2	24	26
2	7-12	3	40	43
3	12-18	10	41	51
4	18-25	19	74	93
5	25-39	7	151	158
6	40-50	9	53	62
7	50-60	46	22	68
8	60-70	32	9	41
9	70-78	9	2	11
10	80-90	4	1	5
	Toplam	141	417	558

Eş durumları	Köyde oturan	Köy dışında oturan	Toplam evli çift
Evli Çift	35	102	137
Köy içi evli çift	18	49	67
Çevre köylerden Evli çift	17	30	47
İl dişi evli çift	0	20	20
Akraba evli çift	2	18	20
Dul erkek	7	1	8
Dul kadın	4	0	4
Bayan eşi ölüp ikinci evlilik yapan	2	4	6
Toplam	85	224	309

Öğrenim Düzeyi	Kişi Sayısı	Köy nüfusuna % oranı
Okur yazar olmayan	21	4
Okur yazar	11	0,92
İlköğretim öğrencisi	78	14
İlkokul mezunu	88	17
Ortaokul mezunu	35	6
Lise öğrencisi	27	4
Lise mezunu	116	22
Yüksek okul öğrencisi	14	1
Yüksek okul mezunu	85	17
Akademisyen	5	0,08
0-6 yaş gurubu	78	14
Toplam	558	100

Mesleki dağılım Tablosu

S:No	Meslek	Kişi sayısı	Köyde oturan	Köy dişi oturan
	Rençber	14	13	27
2	Yap ustası	2	2	2
3	Emekli memeur	18	5	13
4	Emekli işçi	23	18	5
5	Fabrıka işçisi	34	0	34

6	Doçent	3
7	Öğretim Üyesi	2
8	Öğretmen	45	3	42
9	Doktor	2	0	2
10	Hemşire	1	0	1
11	Emniyet mensubu	4	0	4
12	Ast subay	2	1	1
13	Esnaf	2	1	1
14	Tüccar	2	1	1
15	Kamu Yöneticisi	3	0	3
16	Memur	25	0	25
17	Muhasebeci	3	1	2
18	Müzisyen	7	1	6
19	Akademisyen	5	0	5
20	Özel sektör işçisi	21	0	21
21	İmam	3	1	2
22	İşsiz	17	6	11
23	İş adamı	2	0	2
	Toplam	238	49	212