KILIÇKAYA ( ERSİS ) BELDESİ
FOTOĞRAFLAR : YAŞAR KAYA KIRMIZIYÜZ
Yusufeli'nin ilk ilçe merkezi
Erzurum Eyaletine bağlı olarak Kiskim adıyla 1879 yılında Öğdem'de kurulduktan
10 yıl sonra, 1889 yılında ilçe merkezi -yine Erzurum Eyaletine bağlı olarak-
Ersis'e taşınmıştır. 1912 yılında ilçenin Kiskim olan adı Yusufeli olarak
değiştirilmiştir. Birinci Dünya Savaşı sırasında Çoruh boylarının Rusların eline
geçmesi üzerine kaza merkezi geçici olarak boşaltılmış, kayıtlar Bayburt'a
taşınmıştır. 1918 yılında Rusların geri çekilmesi ile, kayıtlar tekrar Ersis'e
taşınmış, ilçe merkezi yeniden teşkil edilmiştir. 16 Haziran 1926 tarihine kadar
Erzurum'un bir ilçesi olan Ersis merkezli Yusufeli, bu tarihte tekrar Öğdem'e
taşınmıştır. Yusufeli'nin Erzurum'dan alınıp Artvin'e bağlanması ile 1944 yılına
kadar Yusufeli'ye bağlı belediyeli köy olarak kalmıştır. 24 Eylül 1944 tarihli
Bakanlar Kurulu kararı ile bucak olmuş, 1978 yılında bucak merkezlerinin tamamen
kaldırılması ile kasaba olmuştur. Halen belediyeli kasabadır. Hayrettin Tokdemir,
Artvin Yöresi Folkloru adlı kitabında "Ersis" adının kaynağı konusunda şunları
yazmaktadır: Bugün yurdumuzun birçok yöresinde "arus, arsus, harus, haros",
sürülmüş tarlalıklar anlamında kullanılır. Bagratlılar döneminde yer adlarının
sonuna "is" eki getirildiği görülmektedir ki, bu "is" eki sonuna getirildiği
sözcüğe, Türkçedeki "li, lu" ekinin anlamını katar. Buna göre: "Arus-is = Aruslu"
oluyor ki, bugünkü Türkçemizle "sürülmüş, herk edilmiş, koşulmuş yer" demektir.
Ersis adı da Arusis'den gelmektedir. Erdal Sürmeli ise Kafkasya Yazıları
Dergisinde yayınlanan bir yazısında Ersis adının kaynağı konusunda şunları
yazıyor:
Ersis : Arse/Erse { Kafkas kökenli (As) halk Arzesos/Ersesos< Arzos/Erses <
Ersis (Arse kavminin yurdu, Arse yeri... Os: Yunanca tekil anlamını belirtir.)
Kılıçkaya kasabasına, Alanbaşı, Avcılar, Bakırtepe, Ormandibi, Köprügören,
Dokumacılar, Yüncüler, Yamaçüstü, Yokuşlu ve Çeltikdüzü olmak üzere toplam 10
köy bağlıdır. Cicioğlu, Hasanoğlu, İmamoğlu, Kop (Kayalık), Kurbanoğlu, Lazoğlu,
Melikoğlu, Pehsav (Yağmuralan), Tatuloğlu (Erbaş), Yakupoğlu mahalleleri ile
Aşağı mezra, Göllü mezra ve Yukarı mezra adlı mezralardan oluşur. Yusufeli ilçe
merkezinin Güneydoğusunda yer alır. İlçeye 24 km. uzaklıkta olup 1997 yılı nüfus
sayımına göre nüfusu 1.911'dir. Beldenin nüfusuna kayıtlı kişi sayısı ise 15.000
civarındadır. Doğusunda Erzurum'un Uzundere ilçesi, batısında Erzurum'un İspir
ilçesi, güneyinde yine Erzurum'un Tortum ilçesi, kuzeyinde ise Çoruh Nehri ve
Yusufeli ilçesi yer alır. Kılıçkaya kasabası, Yusufeli - İspir devlet yolu ile
Artvin ve Erzurum'a bağlanır. Ayrıca Uzundere ilçesi Çamlıyamaç köyü üzerinden
Artvin - Erzurum yoluna irtibatlıdır. Rakımı yaklaşık 1100 m.dir. Kasabada 1909
yılından beri belediye teşkilatı mevcut olup, aşağıdaki şahıslar Belediye
Başkanlığı yapmışlardır : Gümrükçü Salih Efendi, Saraç Abdurrahman Ağa, Hafız
Emin Efendi, Sacveretli Bekir Efendi, Keçeci Hasan Ağa, Cicioğlu Hasan Ağa,
Rıfat Bey, Keçecizade Osman Efendi, Sadiye Hanım, Acarzade Ali Efendi, Yusuf
Babacan, Rıfat Koçak, Ali Osrnan Ergürer, Binbaşı Hakkı Atkın, Öğretmen Sabri
Akıncı, Bucak Müdürü Besim Yavuz, Tuncay Özarslan ve Selahattin Turhan. Şimdiki
Belediye Başkanı ise Selçuk Fırıncı'dır. Türkiye'nin ilk bayan Belediye Başkanı
olan Sadiye Hanım, 1928-1930 yılları arasında Kılıçkaya Belediye Başkanı olarak
görev yapmıştır. Sadiye Hanım'ın kısa biyografisine sayfanın devamında yer
verilmiştir. Kılıçkaya'nın ilk imar planı 1965'te yapılmıştır. Nüfus Memuru
Rıfat Koçak, Maliyeci Sait Babacan, Müftü Ahmet Efendi. Zemevan'lı Cicioğlu
Hasan Ağa, Tüccar Keçecizade Osman Efendi, Tüccar Artvin'li Peltekoğlu Murat
Efendi Ersis'te Yusufeli Vilayeti Şarkıyye Müdafai Hukuk Cemiyetini
kurmuşlardır. Kasabanın sosyal ve kültürel durumu gelişmiş olup, eğitime büyük
önem verilmektedir. Kasabadan çok sayıda politikacı, bürokrat, askeri personel,
akademisyen ve de her meslekten insan yetişmiştir. Kara Kuvvetleri Eski Komutanı
Emekli Orgeneral Hikmet Köksal Paşa bu köylüdür. Emekli olanlar köylerine gelip,
sakin bir hayat yaşarlar. Köy halkı geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlar.
Çoruh Nehri kenarındaki Sollek mevkünde pirinç ziraati yapılır. Önemli miktarda
yapılan pirinç ziraati halkın başlıca geçim kaynaklarındandır. Yemyeşil ve geniş
mezralara sahiptir. Mezralara stabilize yol ile ulaşılır. Köyde tarihi eser
olarak bir kale vardır. Aros mevkü Milli Park kapsamına alınmıştır. Kılıçkaya
kasabasında 300 öğrencilik , 100 yatılı öğrenci kapasiteli bir Yatılı Lise ; 8
yıllık 325 öğrenci kapasiteli bir Yatılı İlköğretim Bölge Okulu ; 100 öğrencilik
bir İlkokul; Belediye, PTT, Sağlık Ocağı, Jandarma Karakol Komutanlığı, TEDAŞ,
Tarım Kredi Kooperatifi, Orman Bölge Şefliği ve Halk Kütüphanesi bulunmaktadır.